مصاحبه با دکتر ابراهیم فیاض

۱۹ آبان ۱۳۸۷

متن مصاحبه با آقاي دكتر ابراهيم فياض، عضو شوراي فرهنگ عمومي

به مناسبت روز فرهنگ عمومي

1-   همانطور كه مي­دانيد اصطلاح فرهنگ عمومي در واژگان برنامه­ريزي و سياستگذاري فرهنگي ديگر كشورها وجود ندارد و از اين نظر شوراي فرهنگ عمومي، يك پديده منحصر به فرد است، نظر شما راجع به اين موضوع چيست؟

در كشور ما ۲ ساختار وجود دارد: يكي فرهنگي و ديگري سياسي و با توجه به ساختار اسلامي كشور ما متعاقباً ساختار فرهنگ ما هم اسلامي بايد باشد. در غرب كه ساختار ليبراليسم حاكم است ساختار فرهنگي وجود ندارد و همه چيز صرفاً اقتصادي مي­باشد و با كالاي فرهنگي و عرضه و تقاضاي فرهنگي مواجه هستند و در مسائل فرهنگي وقتي يك كار انجام مي­دهند به فكر سودآوري اقتصادي آن هستند و تمام جهت­گيري­ها اقتصادي مي­باشد. سوسياليست­ها صرفاً ساختار سياسي و برنامه متمركز داشتند. اما نظام برنامه­ريزي در ايران را مي­توان منحصر به فرد دانست از يك لحاظ اين قابليت وجود دارد كه آزاد باشيم و فرهنگ حزبي وجود ندارد و از طرف ديگر فرهنگ ليبراليسم نداريم. پس در نگاه من ساختار فرهنگي ما را مي­توان اسلامي دانست و ساختار سياسي­مان را عمومي يا همان مردمي قلمداد كرد. اين همان چيزي است كه اسلام و نظام ولايت فقيه اقتضا مي­كند.

2-    به نظر شما آموزه­ها و رفتارهاي الهي چگونه مي­تواند از فرآيند تربيت ديني به فرهنگ عمومي­ جامعه­ اسلامي تبديل شود؟ فرصت­ها وتهديدهاي اين­امردرشرايط كنوني كشورمان چيست؟

ما هيچگاه همانند سوسياليست­ها نمي­توانيم به مردم امر و نهي كنيم و اسلام هم اصلاً چنين اجازه­­اي به ما نمي­دهد. البته اباحه­گرايي هم نداريم. ليكن متأسفانه در گذشته قدم­هايي براي رسيدن به اهداف ليبراليسم فرهنگي داشته­ايم. ما فقط به مردم پيشنهاد مي­دهيم و دعوت مي­كنيم و نه بيشتر، همان­ كاري كه در انقلاب اسلامي رخ داد و امام (ره) آمد به مردم پيشنهاد داد و مردم پذيرفتند. شيوه تبليغ پيامبران هم به همين صورت بود كه در قرآن به پيامبران هم لقب مبلّغ و ابلاغ كننده داده­اند چون فطرت مردم طالب خوبي­هاست. فقط كافي است ما يك چيز خوب بگوييم و مردم هم خودشان با استفاده از فطرت پاك در نهادشان آن را مي­پذيرند. لذا تربيت ديني ما، فطرت محوراست و اين بايد در سياستگذاري فرهنگي كشور لحاظ شود.

3-   بزرگترين دستاورد انقلاب اسلامي براي فرهنگ عمومي كشور ما با رويكرد و تعريفي كه شما از فرهنگ عمومي داريد چيست؟

اصلاً خود غربي­ها گفته­اند كه با روي دادن انقلاب اسلامي در ايران آنها ۵۰ الي ۶۰ سال جلو افتاده­اند و از نظر تمدني جهش بزرگي كرده­اند. همانطور كه ميشل فوكو گفته ايرانيان با انقلابشان قدمي ۱۰۰ ساله برداشته­اند.

ملت ايران واقعاً ملتي آينده­شناس، باهوش جامعه شناسانه و فرهنگي هستند. اگر مي­خواهيد اين بزرگي را لمس كنيد «ايرانيان خارج از كشور» را ببينيد كه هيچگاه احساس حقارت نمي­كنند واقعاً رشد كلان فكري ايرانيان محسوس است و اين خوشبختانه انجام گرفته است. گواه حرف من اين است كه آيا مي­شود در غول­هاي رسانه­اي غربي خبر مهمي از جهان بگويند كه در رابطه با ايران نباشد؟! در ايام انتخابات ايران تمامي نگاه­هاي كشورهاي بزرگ و كوچك به سمت ايران است و هم­اكنون جناب آقای رييس جمهور با چنين شور و دركي كه دارند از دل مردم برخاسته­اند.

4-    شوراهاي فرهنگ عمومي در استان­ها و شهرستان­ها چه خلاء مهمي را مي­تواند در مديريت فرهنگي نظام پر نمايد؟ مهمترين فرصت و چالش پيش روي استان­ها چيست؟

ببينيد واقعاً در استان­ها و شهرستان­ها كارهاي خوبي در حال انجام و يا تدوين است و واقعاً قدم­هاي بزرگي در اين راستا برداشته شده است كه آثار آنها مشخص است. حتي در شهرهاي مرزي كه قوميت در آنجا از مسائل مهم به شمار مي­آيد كارها و مصوبات شوراي فرهنگ عمومي تأثيرات خود را گذاشته است. مثلاً در كردستان ايران فرهنگ كردهاي ايراني بسيار پوياتر و بهتر از فرهنگ كردستان عراق و يا تركيه مي­باشد يا بلوچستان ايران از لحاظ فرهنگي قابل قياس با بلوچستان پاكستان نيست همينطور فرهنگ تركمن­هاي ايراني كه بسيار فرق دارد سطح آزادي كه در ايران است هم اصلاً در آن كشورها نيست. چند وقت پيش در دفاع پايان­نامه يكي از دانشجويان در دانشگاه تهران كه موضوع آن پان­كرديسم بود، آخر جلسه از دانشجو پرسيدم آيا شما مي­توانيد در عراق هم چنين چيزي به عنوان پايان­نامه ارايه دهيد؟ گفت خير، به ايشان گفتم شما اگر در تركيه اين پايان نامه را ارايه مي­داديد چه اتفاقي مي­افتاد، غير از اين است كه جواب شما را با بمب و اسلحه مي­دهند همانطور كه مشاهده مي­كنيد! رشد فرهنگي بصورت كلان شروع شده است و ما بايد امكان تصميم­گيري را به خود استان­ها واگذار نماييم يا اينكه با حضور در استان­ها و شهرستان­ها اوضاع را از نزديك مشاهده نماييم و مصوبات و طرح­ها را تصويب نماييم.

5-   درحال حاضر كدام معضلات و مسائل مبتلابه فرهنگ عمومي را براي بررسي وتصميم­گيري در دستور جلسات شورا داريد؟

يك مسأله اين است كه متأسفانه دچار لودگي اجتماعي شده­ايم كه اخلاقيت اجتماعي در آن نيست، نظم كمتر به چشم مي­خورد. به دلايلي كه نمي­خواهم وارد آن شوم اين نوع فقر فرهنگي در گذشته به نام روشن­فكري كاشته شد كه منجر به شكسته شدن هنجارها شد و در اين حين فرصت­طلبان بيشترين بهره­ را بردند كه امروزه به نام «عرفان­هاي جديد» پا به عرصه ظهور گذاشته­اند. مواد مخدر را مي­توان از ديگر معضلات فرهنگي امروز جامعه دانست. تمامي هدف ما اين است كه يك نوع عقلانيت اجتماعي را حاكم بر زندگي روزمره ايرانيان كنيم. وقتي عقلانيت اجتماعي در زندگي روزمره حاكم شد خود به خود اين مسائل حل مي­شود اين بزرگترين هدف و رسالت شوراي فرهنگ عمومي مي­باشد و اين موضوع موجود در فطرت، دين و احاديث بزرگان ما مي­باشد.

6-    نقش رسانه و علي­الخصوص صدا و سيما را در اين زمينه چگونه ارزيابي مي­نماييد؟

نقش رسانه­ها بسيار زياد است مخصوصاً صدا و سيما. بنده هميشه در جلسات و مراسم مختلف گفته­ام كه صدا و سيما ظرفيت بسيار زيادي براي رفع «معضلات فرهنگي» دارد. مثلاً در ايام ماه مبارك رمضان كه بينندگان رسانه زياد مي­شود بهتر مي­تواند تاثيرگذار باشد. هرچند براي طرح مسايل و احياناً رفع معضلات از طنز استفاده مي­شود، ولي طنز، اولين و بهترين
راه­حل براي معضل ما نيست. به طور مثال مي­توانست بد بودن بي­احترامي به بزرگتر، فحاشي، اعتياد، دروغگويي و دزدي را به شكل بهتري به ذهن مخاطب القا كند. اينجا اين را بايد به طور شفاف بگويم كه صدا و سيما بسيار تأثيرگذار در فرهنگ عمومي كشور مي­باشد و مي­تواند با برنامه­هايي، خوراك فرهنگي درست در ذهن بيننده پديد آورد.