مروري بر روندفعاليت شوراي فرهنگ عمومي

۲۸ مهر ۱۳۸۸

مقدمه:    

     پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی و ضرورت انقلاب فرهنگی، براساس فرمان حضرت امام خمینی (ره) در سال ۱۳۶۳، شورای عالی انقلاب فرهنگی شکل گرفت/ این شورا وظیفه خطیر ساماندهی به وضعیت دانشگاه‌ها را به عهده داشت/ پس از آن موضوع رسیدگی به وضعیت فرهنگی جامعه در آن شورا مطرح و بر اساس نظر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای ریاست وقت شورای عالی انقلاب فرهنگی، مبنی بر توجه به فرهنگ عمومی مردم، پیشنهاد تشکیل شورای فرهنگ عمومی مطرح شد و سرانجام در سال ۱۳۶۴، به منظور تعیین اهداف، سیاست‌گذاری و هدایت فرهنگ عمومی کشور، شورای فرهنگ عمومی با وظایف مشخص شکل گرفت و به صورت رسمی از سال ۱۳۶۵ آغاز به کار کرد/ گزارش پیش رو چکیده فعالیت­های شورای فرهنگ عمومی کشور و استان­ها در طی شش دوره است که در چهار بخش ارایه شده است/

الف) گزارش کوتاهی از روند شکل‌گیری و دوره­های شورای فرهنگ عمومی

    از سال ۱۳۶۴ تاکنون، آیین‌نامه شورای فرهنگ عمومی بنا به ضرورت در چهار نوبت اصلاح و بازنگری شده است که اهم وظایف آن به شرح ذیل می­باشد:

    شورای فرهنگ عمومی به عنوان یکی از شوراهای اقماری شورای عالی انقلاب فرهنگی و به ریاست وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در مجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی فعالیت دارد/ براساس آیین­نامه مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی، این شورا دارای ۲۶ عضو است و هر دو هفته یک بار، به صورت مستمر تشکیل جلسه می‌دهد، وتا پایان دوره ششم ۵۱۲ جلسه برگزار نموده است/      

فعالیت­ های این شورا از سال ۱۳۶۴ تا شهریور ۱۳۸۸ را می­توان به استناد دوره خدمت وزرای محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی به هفت دوره مشخص تقسیم­ بندی نمود/

    گستره مصوبات شورای فرهنگ عمومی، شامل تأسیس نهادها، شوراها و سازمان‌های فرهنگی، صدور بیانیه در مناسبت‌های فرهنگی و تنظیم آیین‌نامه‌های فرهنگی است که در هر دوره بنا به ضرورت تدوین می­ شده است که به اهم مصوبات هر دوره به شرح  ذیل اشاره می­ شود:

   در دوره اول شورای فرهنگ عمومی، که در قدم اول آیین­ نامه شورا تنظیم و براساس آن فعالیت‌ها شروع شد، مصوبات غالباً پیرامون موضوعات کلان فرهنگی بود/ مصوبات: اهداف، سیاست‌ها و ضوابط نشر کتاب، اصول سیاست فرهنگی کشور، اساسنامه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و شورای عالی جوانان از این جمله است/

   دوره دوم شورای فرهنگ عمومی که کوتاه‌ترین دوره آن محسوب می‌شود، مهم‌ترین مصوبه آن «ضوابط و مقررات تأسیس مراکز، مؤسسات، کانون‌ها و انجمن‌های فرهنگی و نظارت بر آنها» است که در حال حاضر نه تنها به تشکیلات مستقلی برای ساماندهی به امور فرهنگی در مساجد کشور تشکیل شده است، بلکه منجر به تأسیس هزاران مؤسسه فرهنگی در مساجد شده که در ارتقاء سطح فرهنگ عمومی نقش به‌سزایی دارند/

    دوره سوم شورای فرهنگ عمومی را می‌توان دوره‌ای دانست که غالباً مسائل خرد فرهنگ عمومی نیز مورد توجه قرار گرفته و آیین‌نامه‌ها و بیانیه‌های صادره در این دوره زمانی مشخصه آن می‌باشد، که می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: تصویب آیین‌نامه شورای فرهنگ عمومی استان، آیین‌نامه نام‌گذاری روزهای خاص، هیأت‌های نظارت بر کتاب بزرگسال و کودک /

   در دوره چهارم، شورای فرهنگ عمومی پیرامون موضوعات مختلف شکل گرفته است که از مهمترین آنها تدوین سیاست‌های مقابله با تهاجم فرهنگی است/ اهم موارد دیگر عبارتند از: تشکیل هیأت‌های نظارت بر نشر استان، آیین‌نامه شورای نظارت بر واردات اسباب‌بازی کودکان، تشکیل ستاد هدایت فرهنگی مسابقات جام‌جهانی ۹۸ فرانسه و ضوابط برگزاری مسابقات فرهنگی و هنری/

   دوره پنجم شورای فرهنگ عمومی سالهای ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۴ را شامل می‌شود/ مصوبات شورای فرهنگ عمومی در طی این دوره مجموعه‌‌ای از مسائل خرد و کلان و بیانیه‌ها و آیین‌نامه‌های متعدد به شرح ذیل می‌باشد:

دستورالعمل اجرایی نصب مجسمه و یادمان، آیین‌نامه نظارت بر علائم، نشانه‌ها و تصاویر روی البسه و لوازم‌التحریر، تأسیس مجتمع­های علمی ـ فرهنگی ربع رشیدی، قلعه فلک‌الافلاک و بوعلی، سیاست‌های فرهنگی به مناسبت نام‌گذاری سال عزت و افتخار حسینی، سیاست‌های سنجش افکار عمومی، آیین‌نامه انتخاب خادمان نمونه فرهنگ عمومی، شاخص‌های فرهنگی، آیین‌نامه ستاد پشتیبانی و هماهنگی امور مساجد کشور و تأثیر فرهنگی محرم بر اقشار جامعه/

   دوره ششم شورای فرهنگ عمومی یک دوره چهارساله را از شهریور ۱۳۸۴ تا شهریور سال جاری را در بر می‌گیرد، در این دوره، هم مباحث بنیادی و کلان فرهنگ عمومی و هم مباحث خرد و اجرایی فرهنگ عمومی مورد توجه ویژه‌ای قرار گرفته است/

   مصوباتی همچون؛ راهکارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب، راهکارهای جلوگیری از بروز و ظهور افراد، تشکل‌ها و انجمن‌های انحرافی با پوشش مسائل عرفانی و معنوی، چشم‌انداز بخش فرهنگ عمومی جمهوری اسلامی، اصول و سیاست‌های فرهنگی برنامه پنجم توسعه، سیاست‌های ساماندهی شئون فرهنگی در مناسبت‌های مذهبی (محرم)، سند مؤلفه‌های هویت ملی ایرانیان، آیین‌نامه اجرایی نحوه انتخاب خادمان نمونه فرهنگ عمومی، مبانی، الزامات فرهنگی و سیاست‌های اجرایی ناظر بر اصلاح الگوی مصرف، شاخص‌های کلان فرهنگ عمومی و آیین‌نامه شورای فرهنگ عمومی شهرستان و بیانیه‌های متعدد به مناسبت‌های مختلف نمونه های بارز آن می­باشد/

    دوره ششم فرهنگ عمومی از ویژگی خاص دیگری نیز برخوردار است/ استفاده و بهره‌گیری از بیانات مقام معظم رهبری و نصب­العین قرار دادن آن در تنظیم و تدوین دستور جلسات شور،ا هر چند در دوره‌های گذشته مورد توجه قرار می‌گرفت، اما با نگاهی به گستره مصوبات و همین‌طور عناوین و محتوای آنها، به روشنی توجه و امعان نظر به بیانات معظم له در این دوره را به وضوح می‌توان دید/ مصوباتی همچون هویت ملی و مؤلفه‌های آن، سند چشم‌انداز بخش فرهنگ عمومی، اتحاد ملی و انسجام اسلامی، اصلاح الگوی مصرف و جلوگیری از اسراف، راهکارهای جلوگیری از بروز و ظهور عرفان‌های انحرافی، راهکارهای ترویج فرهنگ عفاف و حجاب، سیاست‌های ساماندهی شئون فرهنگی در مناسبت‌های مذهبی (محرم) و بررسی شیوه‌های ارتقای ترویج و تعمیق فرهنگ عمومی در بستر ماه رمضان/

    در دوره ششم فعالیت شورای فرهنگ عمومی و به طور مشخص از سال دوم فعالیت شورا، با تأسیس شورای برنامه‌ریزی در دبیرخانه روند جدید و مبتکرانه‌ای در بررسی و تنظیم طرح‌ها و دستورجلسات شورای فرهنگ عمومی در پیش گرفته شد که تا قبل از آن مسبوق به سابقه نبود و اگر چه به صورت مقطعی و موردی گروه های کارشناسی تشکیل می‌شده است/

    واحد کارشناسی دبیرخانه که وظیفه ارتباط با اساتید و صاحب‌نظران فرهنگی را دارد پس از تنظیم نیازهای مطالعاتی متناسب با دستور جلسات شورای فرهنگ عمومی، موضوعات را برای بررسی و دریافت نظر کارشناسی به صاحب‌نظران ارائه می‌کند/ علاوه بر این، شورای برنامه‌ریزی که متشکل از صاحب‌نظران و مسوولین دبیرخانه می‌باشد در طی جلسات مستمر و هفتگی نسبت به بررسی نتایج مطالعات و ارزیابی‌های کارشناسی ارائه شده به دبیرخانه می‌پردازد/ بنابراین متون ارائه شده در شورای فرهنگ عمومی چه در قالب مصوبه‌های پیشنهادی و چه در قالب طرح، بیانیه و آیین‌نامه پس از ساعت‌ها بررسی علمی و کارشناسی به جلسه شورا ارائه می‌شود/ در طی دوره ذکر شده تاکنون شورای برنامه‌ریزی طی ۲۶۶ جلسه نسبت به بررسی و ارزیابی کارشناسی صدها موضوع پرداخته است/

    با نگاه اجمالی به اهم مصوبات در هر دوره، نشان دهنده آن است که دوره ششم که همزمان با آغاز به کار دولت نهم شروع گردیده است، همگام با رویکردهای جدید دولت، فعالیت‌های خود را شروع کرد؛ به شکلی که بازمهندسی نقش شورا در راهبری کلان فرهنگ عمومی را می‌توان مشاهده کرد/ به گونه‌ای که جایگاه شورای فرهنگ عمومی با صدور مصوبات کلان و با اهمیت و متناسب با مسائل روز فرهنگ عمومی که کاملاً منطبق با فرهنگ دینی و بومی هم می‌باشد ارتقا یافته است، بلکه گستره نفوذ آن در حوزه فرهنگ عمومی بسیار وسیع‌تر گردیده است/    

    این شورا، به منظور رسیدگی جدی‌تر به برخی موضوعات مهم در زمان‌های خاص، نسبت به تأسیس دفاتر و شوراهای فرعی در زیرمجموعه دستگاه‌های فرهنگی نموده است/ این شوراها عبارت از: ۱ ـ شورای نظارت بر نام‌گذاری شهرها، خیابان‌ها، اماکن و مؤسسات عمومی۲ ـ شورای نظارت بر نام‌گذاری روزهای خاص ۳ ـ شورای سیاست‌گذاری و نظارت بر طراحی، ساخت، تهیه و توزیع اسباب‌بازی کودکان ۴ ـ شورای نظارت بر انتخاب، ساخت و نصب مجسمه و یادمان در میدان‌ها و اماکن عمومی ۵ ـ شورای نظارت بر علایم، نشانه‌ها و تصاویر روی لباس‌ها، لوازم‌التحریر و کالاهای مشابه ۶ ـ دفتر پی­گیری مصوبه مقابله با عرفان­های انحرافی ۷ ـ دفتر پی­گیری مصوبه راهکارهای اجرایی ترویج فرهنگ عفاف و حجاب/

ج) شورای فرهنگ عمومی استان­ها و شهرستان­ها

      در سال ۱۳۷۲، شورای فرهنگ عمومی کشور با هدف توجه بیشتر به مسائل فرهنگی استانهای کشور و پیگیری مصوبات شورای فرهنگ عمومی و شورای عالی انقلاب فرهنگی در سطح استانها نسبت به تأسیس و تشکیل شورای فرهنگ عمومی در مراکز استانها اقدام نمود که بحمدالله هم اکنون، شورای فرهنگ عمومی در مرکز کلیه استان‌ها تشکیل شده است/ این شورا در استان‌ها به ریاست ائمه محترم جمعه و نایب رییسی استانداران محترم و دبیری مدیران کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‌ها فعالیت می‌نماید؛ که از جمله وظایف آن می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

1. مطالعه، تجزیه و تحلیل و ارزیابی سالیانه وضع فرهنگ عمومی استان براساس شاخص‌های تدوین شده در دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی
2. شناسایی و ارزیابی علمی، پیش‌بینی و رصد موضوعات اجتماعی و فرهنگی فراگیر استان
3. انجام تحقیقات مرتبط با فرهنگ عمومی استان و تحلیل و ارزیابی از نتایج تحقیقات علمی انجام شده به منظور دسترسی به راهکارهای مناسبت جهت حل مسائل فرهنگی شناسایی و سنجش استعدادها، قابلیت‌ها و توانمندی‌های فرهنگ یاستان
4. بررسی و اظهار نظر نسبت به موضوعات، طرح‌ها و گزارش‌هایی که از سوی شورای فرهنگ عمومی کشور به شورای فرهنگ عمومی استان ارجاع می‌شود
5. تهیه و تدوین و پیشنهاد طرح عملیاتی و کاربردی برای بهبود شاخص‌های فرهنگ عمومی استان
6. تلاش در جهت همکاری و هماهنگی و همسویی بین دستگاه‌های دولتی وغیردولتی ومجریان فرهنگی استان در زمینه ساماندهی برنامه‌های فرهنگی استان
7. اتخاذ شیوه‌های تشویقی در استان به منظور شکوفایی فرهنگ عمومی در ابعاد مختلف
8. برنامه‌ریزی کوتاه مدت، میان مدت و تدوین شیوه‌هایی جهت ایفای وظایف در چارچوب سیاست‌های شورای فرهنگ عمومی
9. برنامه‌ریزی در جهت اجرای مصوبات ابلاغی شورای عالی انقلاب فرهنگی و تصمیمات شورای فرهنگ عمومی کشور در استان‌ها
10. ارزیابی روند اجرایی سیاست‌ها و برنامه‌های فرهنگی در استان

  در ادامه فعالیت‌های شورای فرهنگ عمومی در استان و به ویژه با استقرار دولت نهم و با هدف توجه به استان‌ها و شهرستان‌ها، تشکیل شورای فرهنگ عمومی شهرستان‌ها در دستور کار شورای فرهنگ عمومی قرار گرفت و در سال ۱۳۸۵ آیین‌نامه شورای فرهنگ عمومی شهرستان با وظایف ذیل؛ تصویب شد:

1. بررسی معضلات و ویژگی‌های فرهنگی که در جامعه شهری و روستایی آن منطقه وجود دارد، و ارایه راهکارهای مناسب برای رفع این معضلات وانعکاس آن به شورای فرهنگ عمومی استان
2. تلاش برای حذف سنت‌های غلط رایج و تشویق مردم بر حفظ و تقویت ارزش‌های دینی، مذهبی و فرهنگی منطقه
3. ارایه گزارش سالانه از وضع فرهنگ عمومی شهرستان و ایجاد زمینه همکاری با سایر شهرستان‌ها برای فعالیت در جهت ارتقای فرهنگ عمومی منطقه
4. ارایه برنامه‌ای مدون و همسو برای هماهنگ کردن دستگاه‌ها، نهادها، مراکز و مؤسسات دولتی و غیردولتی در شهرستان برای فعالیت در زمینه مسائل فرهنگی
5. برنامه‌ریزی در جهت اجرایی کردن تصمیمات اتخاذ شده در شورای فرهنگ عمومی شهرستان، از طریق ملزم کردن مدیران دستگاه‌ها و نهادهای شهرستان
6. اتخاذ شیوه‌های تشویقی و نظارتی در شهرستان از سوی شورای فرهنگ عمومی به منظور اعتلا و شکوفایی فرهنگی عمومی در ابعاد مختلف
7. بررسی آثار فرهنگی مترتب بر سیاست‌ها و اجرای طرح و برنامه‌های اقتصادی، اجتماعی در شهرستان به منظور اطمینان از همسویی و عدم مغایرت آن‌ها با اصول سیاست فرهنگی کشور و استان و ابلاغ نتیجه به دستگاه‌های اجرایی شهرستان
8. مطالعه سیاست‌های فرهنگی ابلاغ از مرکز استان و کشور، اظهار نظر نسبت به موضوعات مطروحه و تهیه گزارش‌های مورد نیاز استان برای اصلاح فرهنگ عمومی در شهرستان‌ها و پی‌گیری مصوبات شورای فرهنگ عمومی و شورای عالی انقلاب فرهنگی در سطح شهرستان 

   اکنون به حول و قوه الهی در کلیه مراکز استان‌ها و شهرستان‌ها، شورای فرهنگ عمومی تشکیل شده که، موج تازه‌ای از حرکت‌های امیدوارکننده در اصلاح و ارتقاء فرهنگ عمومی آغاز شده است/

جدول فعالیت شورای فرهنگ عمومی استان‌ها و شهرستان‌ها از سال ۷۲ لغایت شش ماهه اول ۸۸

دوره ششم فعالیت شورای فرهنگ عمومی کشور که با آغاز کار دولت نهم شروع شده است با توجه به رویکردی که به حوزه فرهنگ دارد نقطه عطفی در فعالیت‌های شورا می‌باشد که به اهم آنها اشاره می‌شود:

۱ ـ تأسیس و فعال شدن شورای فرهنگ عمومی کلیه مراکز استان‌های کشور

۲ ـ تشکیل و فعال شدن شورای فرهنگ عمومی شهرستان‌های کشور

۳ ـ در دستور کار قرار دادن موضوعات کاربردی و مهمی چون ارتقاء فرهنگ عفاف و حجاب، مقابله با جریان‌های انحرافی در عرفان، طراحی و تدوین شاخص‌های سنجش فرهنگ عمومی و سند چشم‌انداز فرهنگ عمومی،

۴ ـ تأسیس و ایجاد دفتر پی‌گیری مصوبه راههای مقابله با بروز و ظهور عرفان‌های انحرافی

۵ ـ تصویب روزهای خاص مؤثر در حوزه فرهنگ عمومی از قبیل «روز ملی انرژی هسته‌ای» ، «روز رحمت و مهرورزی»، «روز فرهنگ عمومی»، «روز عفاف و حجاب»، «روز حقوق بشر اسلامی»/